Ulcinj i Ada Bojana: gusarska prestonica, beskrajna Velika plaža i magija reke Bojane

Gusarska prestonica Jadrana: Stari grad, Trg robova i tajna Servantesove Dulcineje

Na dramatičnom stenovitom rtu koji se obrušava u morske talase uzdiže se Stari grad Ulcinj, jedno od najstarijih urbanih utvrđenja na čitavoj obali Jadranskog mora sa istorijom dužom od dva i po milenijuma. Osnovan u 5. veku pre nove ere od strane Ilira, grad je tokom vekova prelazio iz ruku Grka, Rimljana, Vizantinaca, Nemanjića i Mlečana, sve dok ga 1571. godine nisu osvojile Osmanlije.

Od kraja 16. pa sve do početka 19. veka, Ulcinj je bio ozloglašena prestonica mediteranskih gusara. Preko četiri stotine surovih gusara iz Alžira, Tripolija i Tunisa naselilo se unutar utvrđenja, pretvarajući grad u bazu za napade na mletačke, španske i austrijske trgovačke flote. Unutar Starog grada nalazio se čuveni Trg robova, gde su gusari na javnim licitacijama prodavali zarobljene mornare i hrišćanske putnike.

Jedna od najslavnijih legendi vezana je za velikog španskog pisca Migela de Servantesa. Prema lokalnom predanju i istorijskim istraživanjima, nakon bitke kod Lepanta 1571. godine Servantes je dopao u petogodišnje ropstvo ulcinjskih gusara. Upravo se u njegovom boravku u Ulcinju (koji su Mlečani i Španci nazivali Dulcigno) prepoznaje inspiracija za ime njegove besmrtne književne muze — Dulcineje od Toboza u romanu „Don Kihot”.

Danas Stari grad pleni uskim kaldrmisanim ulicama, Citadelom sa pogledom na more, Muzejem grada smeštenim u nekadašnjoj crkvi-džamiji i Balšića kulom u kojoj je u 17. veku boravio slavni jevrejski mesija i reformator Šabataj Cvi.

Velika plaža: trinaest kilometara lekovitog peska i svetska meka kitesurfinga

Južno od grada počinje Velika plaža — najduža i najprostranija peščana plaža na čitavom Jadranskom moru. Pružajući se u dužini od neverovatnih trinaest kilometara od rta Đerane sve do ušća reke Bojane, sa širinom koja na pojedinim mestima prelazi sto metara, Velika plaža podseća na beskrajna peščana prostranstva okeanskih obala.

Pesak Velike plaže je izuzetno sitan (nalik brašnu), tamnosive boje i vulkanskog porekla. Bogat je mineralima — jodom, ugljenim solima i solima kalcijuma — i poseduje dokazana lekovita svojstva kod lečenja reume, artritisa i kožnih oboljenja. Zbog blagog pada morskog dna, plićak se pruža desetinama metara od obale, čineći je savršenom za porodice sa malom decom.

Na južnom kraju plaže, gde se susreću reka i more, Velika plaža je izrasla u jednu od vodećih svetskih destinacija za kitesurfing i windsurfing. Svakog leta, od juna do septembra, tačno oko podneva počinje da duva umeren i postojan termički vetar maestral (brzine od 15 do 25 čvorova) koji duva pod savršenim uglom ka obali (side-onshore). Na desetine modernih kite-klubova nudi obuku sa sertifikovanim IKO instruktorima, iznajmljivanje najnovije opreme i opuštenu surfersku atmosferu uz zvuke rege i elektronske muzike na drvenim terasama na pesku.

Ada Bojana: trouglasto ostrvo slobode, drvene sojenice i rečne kalimere

Na samom ušću reke Bojane u Jadransko more, na granici sa Albanijom, nalazi se Ada Bojana — prirodno rečno-morsko ostrvo trouglastog oblika površine oko pet kvadratnih kilometara. Ostrvo je nastalo na neobičan način: sredinom 19. veka na ušću se nasukao trgovački brod „Antunig”. Kroz decenije, rečni nanosi peska i mulja taložili su se oko olupine, formirajući prostrano peščano ostrvo koje sa dve strane zapljuskuju rukavci reke Bojane, a sa treće toplo Jadransko more.

Ada Bojana ima kultni status oaze slobode, mira i ekološkog turizma. Duž oba rečna rukavca izgrađene su autentične drvene sojenice i ribarske kućice na vodi, povezane drvenim pasarelama. Ispred mnogih sojenica i danas stoje tradicionalne kalimere — jedinstvene drvene sprave sa velikim polugama i mrežama koje ribari spuštaju u vodu pomoću sistema čekrka za lov rečne i morske ribe.

Boravak u sojenici na reci Bojani pruža neuporediv mir: jutarnje kupanje u slatkoj rečnoj vodi sa sopstvene terase, plovidba kajakom do morske plaže, i večeri provedene uz žubor vode i zrikavce pod zvezdanim nebom. Zalasci sunca na ušću Bojane, gde se ogroman vatreni sunčev krug spušta direktno u morski horizont dok se svetlost lomi na pesku, spadaju među najlepše prirodne prizore na Mediteranu.

Ulcinjska solana: nekadašnja fabrika soli i raj za hiljade flamingosa

U neposrednom zaleđu Velike plaže prostire se Ulcinjska solana, nekada jedna od najvećih fabrika morske soli na Balkanu, a danas jedno od najvažnijih ornitoloških staništa u Evropi, proglašeno za Park prirode i međunarodno zaštićeno Ramsarsko područje.

Na prostoru od skoro 1.500 hektara plitkih bazena gde je decenijama isparavala morska voda pod vrelim letnjim suncem, stvorio se idealan močvarni ekosistem bogat mikroskopskim račićima (Artemia salina). Ovi račići privukli su kolonije najegzotičnijih ptica planete — ružičastih flamingosa (Phoenicopterus roseus), koji su solanu izabrali za svoje stalno stanište i gnezdište.

Danas se na solani može videti i preko dve hiljade flamingosa čije perje sija u jarkim ružičastim tonovima, kao i retki kudravi pelikani i preko 250 vrsta ptica selica. Uređene su biciklističke staze duž nasipa solane i osmatračnice za ptice, što posetu solani čini vrhunskim iskustvom za ljubitelje ekološkog turizma i fotografisanja divljih životinja.

Uvala Valdanos i stoletni maslinjaci: stabla starija od dva milenijuma

Severno od grada Ulcinja nalazi se bajkovita uvala Valdanos, nekadašnja glavna luka ulcinjskih gusara u kojoj su se njihove galije skrivale od mletačkih patrola. Uvala ima oblik dubokog potkovičastog zaliva sa šljunkovitom plažom i kristalno čistim, dubokim morem smaragdne boje, okružena strmim liticama obraslim borovima.

Zaleđe Valdanosa krasi najveći živi spomenik maslinarstva u Crnoj Gori — prostrana Ulcinjska maslinada sa preko 80.000 stabala masline. Mnoge od ovih maslina, uvijenih i šupljih stabala koja izgledaju kao prirodne skulpture, stare su preko hiljadu godina, a najstarija stabla zasađena su još u rimsko doba pre više od dva milenijuma. Lokalna poljoprivredna gazdinstva proizvode hladno ceđeno ekstra devičansko maslinovo ulje vrhunskog kvaliteta koje se može kupiti direktno od proizvođača.

Digitalni saveti: navigacija po peščanim putevima, roming i zaštita od soli

Evo ključnih tehničkih smernica za pripremu boravka u Ulcinju i na Adi Bojani:

• Oprez sa vožnjom po pesku na Velikoj plaži: Mnogi prilazni putevi ka kite-stanicama i zabačenim delovima Velike plaže vode preko neasfaltiranih peščanih staza. Nemojte skretati sa utabanih trasa na mekani, suvi pesak standardnim putničkim automobilom bez pogona na sva četiri točka (4x4), jer se vozilo lako može zaglibiti do osovina.
• Zaštita tehnike od sitnog peska i soli: Pesak Velike plaže je izuzetno sitan i pod uticajem vetra lako ulazi u USB portove, zvučnike i mehanizme telefona i foto-aparata. Držite telefon u zatvorenoj torbici i koristite zaštitne silikonske čepove za konektore.
• Plaćanje na Adi Bojani: Restorani na vodi i sojenice na Bojani u velikom broju primaju gotovinsko plaćanje u evrima, dok pojedini veći restorani primaju kartice. U zoni Ade Bojane nema bankomata — najbliži se nalaze na početku Velike plaže (oko 8 km) ili u gradu Ulcinju (oko 15 km), pa ponesite dovoljno keša pre dolaska na ostrvo.
• Besplatan roming: Na celoj teritoriji opštine Ulcinj važi regionalni roming sporazum Zapadnog Balkana bez doplate za korisnike iz Srbije. Ipak, na samom ušću Bojane signal albanskih operatera (Vodafone AL, One AL) može biti jak, pa u podešavanjima telefona ručno odaberite crnogorsku mrežu.

Ulcinjska i bojanska trpeza: sveža riba sa kalimera, bamije i orid

Gastronomija Ulcinja i Ade Bojane predstavlja spektakularan spoj svežih morskih plodova, rečne ribe i bogate orijentalne kulinarske tradicije. Restorani na reci Bojani (poput „Miška”, „Carka” i „Ribarskog sna”) decenijama važe za gastronomske hramove čitavog Jadrana.

Apsolutna zvezda trpeze jeste sveža riba tek ulovljena u kalimerama: zubatac, brancin, orada, ali i rečne i morske poslastice poput jegulje na žaru ili u tavi, cipla i svežih lignji na žaru. Od tradicionalnih kuvanih jela obavezno probajte ulcinjske bamije — autentično orijentalno jelo pripremljeno od dinstane teletine i sveže bamije sa paradajzom i lukom, kuvano u zemljanoj posudi. Za desert naručite tradicionalnu trileće tortu natopljenu u tri vrste mleka, baklavu sa pistaćima ili domaći sladoled u poslastičarnicama na Maloj plaži.

Stari grad Ulcinj: gusarska prestonica Jadrana, Servantes i kula Balšića

Dramatično postavljen na visokom stenovitom rtu koji se obrušava u morske talase, Stari grad Ulcinj predstavlja jedno od najstarijih urbanih naselja na Jadranu sa istorijom dužom od dva i po milenijuma. Osnovali su ga Iliri i Kolhiđani u 5. veku pre nove ere pod imenom Kolhinijum, a tokom srednjeg veka njime su vladali Vizantinci, dinastija Nemanjića, Balšići i Mletačka republika.

Od 16. do kraja 18. veka Ulcinj je bio ozloglašena prestonica jadranskih gusara. Ulcinjski korsari na svojim brzim jedrenjacima (fustama) kontrolisali su pomorske puteve od Venecije do Krfa, napadali mletačke i osmanske lađe i dovodili zarobljenike u grad. U Starom gradu i danas postoji Trg robova, gde su gusari prodavali zarobljene pomorce i bogate putnike.

Prema snažnom lokalnom i istorijskom predanju, među zarobljenicima ulcinjskih gusara krajem 16. veka nalazio se i slavni španski pisac Migel de Servantes (autor „Don Kihota”), koji je u gradu proveo nekoliko godina ropstva. Mnogi književni istoričari veruju da je Servantes svoje najpoznatije delo inspirisao upravo ovim boravkom: ime Kihotove voljene Dulsineje dovodi se u vezu sa romanskim nazivom za Ulcinj — Dulcigno.

Park prirode Ulcinjska solana: ornitološki raj za flamingose i ptice selice

Neposredno uz grad i Veliku plažu prostire se Ulcinjska solana „Bajo Sekulić”, veštački ekosistem bazena za isparavanje morske soli koji zahvata površinu od skoro 15 kvadratnih kilometara. Osnovana tridesetih godina dvadesetog veka, solana je decenijama proizvodila morsku so vrhunskog kvaliteta, a danas je proglašena parkom prirode i zaštićenim Ramsarskim močvarnim područjem od međunarodnog značaja.

Zahvaljujući bogatstvu mikroskopskih algi i slanih račića (artemia salina) u plitkim bazenima, solana je postala jedna od najvažnijih stanica na jadranskom koridoru seobe ptica (Adriatic Flyway). Ovde boravi i gnezdi se preko 250 vrsta ptica, što predstavlja polovinu svih registrovanih ptičjih vrsta u čitavoj Evropi!

Najveća atrakcija solane su jata prelepih ružičastih flamingosa (plamenaca) i pelikana nesita koji se mogu posmatrati tokom cele godine. Na solani su uređene pešačke i biciklističke staze duge preko 15 kilometara sa osmatračnicama za ptice (birdwatching towers) i edukativnim muzejom soli, pružajući ljubiteljima prirode i ekologije jedinstven doživljaj posmatranja divljeg sveta kroz durbin.