Pulska Arena: gladijatorske borbe i inženjersko čudo carskog Rima
Dramatično smeštena na blagoj padini koja se spušta ka pulskom zalivu, monumentalna Pulska Arena predstavlja šesti po veličini i jedan od najbolje očuvanih rimskih amfiteatara na svetu. Izgrađena u 1. veku nove ere, tokom vladavine careva Avgusta i Vespazijana (istog onog cara koji je započeo gradnju rimskog Koloseuma), Arena je građena od domaćeg belog krečnjaka iz kamenoloma Vinkuran i mogla je da primi više od dvadeset hiljada gledalaca.
Arhitektonska posebnost pulskog amfiteatra jeste to što su njegova četiri ugaona stepenišna tornja sačuvana u punoj visini, što predstavlja jedinstven primer u svetu rimskih amfiteatara. Spoljašnji eliptični zid visine trideset dva metra sastoji se od dva reda sa po sedamdeset dva polukružna lučna otvora i gornjeg sprata sa pravougaonim prozorima. U antici su se ovde odvijale krvave gladijatorske borbe sa zverima (venationes), dok su se iznad glava gledalaca u vrelim letnjim danima razapinjala divovska platna (velaria) natopljena mirišljavom vodom.
Ispod nivoa borilišta nalaze se prostrane podzemne prostorije (hipogeum) gde su se nekada nalazili kavezi sa divljim životinjama i mehanizmi za dizanje boraca. Danas je u ovim podzemnim galerijama postavljena stalna izložba Arheološkog muzeja Istre „Maslinarstvo i vinogradarstvo Istre u antici”, sa desetinama antičkih amfora, presama za ulje i mlinovima koji svedoče o bogatstvu rimske kolonije Pietas Iulia Pola.
Rimski forum, Augustov hram i Slavoluk Sergijevaca (Zlatna vrata)
Pored Arene, Pula se ponosi čitavim nizom izuzetnih spomenika klasične antike koji su organski utkani u moderno gradsko tkivo. Centralni trg antičkog i današnjeg grada jeste Forum, nekadašnje administrativno, religijsko i trgovačko središte kolonije. Na zapadnoj strani Foruma ponosno stoji Augustov hram (Templum Augusti), podignut između 2. godine pre n.e. i 14. godine n.e. i posvećen boginji Romi i caru Avgustu.
Sa svojim elegantnim heksastilnim tremom od šest korintskih mermernih stubova visokih osam metara, bogato ukrašenim frizom i trouglastim timpanonom, Augustov hram predstavlja jedan od najlepših i najproporcionalnijih primera klasične rimske sakralne arhitekture van granica Italije. Neposredno uz hram stoji Komunalna palata iz 13. veka, u čiju je zadnju fasadu genijalno uzidan nekadašnji rimski hram boginje Dijane.
Na ulazu u pešačku trgovačku ulicu Uliks (Ulica Sergijevaca) uzdiže se Slavoluk Sergijevaca, u narodu poznat kao Zlatna vrata. Ovaj trijumfalni luk podigla je patricijka Salvija Postuma Sergija krajem 1. veka pre n.e. u čast trojice svojih rođaka koji su zauzimali visoke vojne i civilne funkcije u rimskoj upravi. Bogata reljefna dekoracija luka sa krilatim Viktorijama, bukrranijumima i kupidonima inspirisala je slavne renesansne umetnike poput Mikelanđela, koji je boravio u Puli i skicirao ovaj spomenik.
Carska ratna luka Austro-Ugarske: utvrđenja, Mornaričko groblje i tuneli Zerostrasse
Pula nije samo antički rimski grad — ona je u 19. i početkom 20. veka bila glavna ratna luka (K.u.k. Hauptkriegshafen) Austro-Ugarske monarhije. Bečki carski dvor je prepoznao idealan prirodni položaj pulskog zaliva zaštićenog ostrvima i pretvorio malu ribarsku varošicu u jednu od najutvrđenijih vojnih baza na Mediteranu. Oko grada je izgrađen impresivan prsten od dvadeset šest monumentalnih kamenih tvrđava i preko osamdeset artiljerijskih baterija (poput tvrđava Fort Bourguignon, Punta Christo i Verudela).
Ispod samog centralnog gradskog brežuljka Kaštel izbušen je fascinantan lavirint podzemnih vojnih skloništa i galerija poznat kao Zerostrasse. Ovi tuneli, građeni uoči Prvog svetskog rata radi zaštite stanovništva i vojne komande od vazdušnih napada, protežu se u dužini od nekoliko kilometara i mogli su da prime više od pedeset hiljada ljudi. Danas su tuneli osvetljeni i pretvoreni u podzemnu izložbenu atrakciju, sa liftom koji posetioce vodi pravo iz podzemlja na plato tvrđave Kaštel.
U prigradskom naselju Stoja nalazi se Mornaričko groblje (K.u.k. Marinefriedhof), uređeni park-memorijal na kome počiva preko sto pedeset hiljada austrijskih, mađarskih, čeških i slovenskih mornara i oficira, uključujući komandante austrougarske flote i žrtve potapanja legendarnog admiralskog bojnog broda „Viribus Unitis” 1918. godine.
Nacionalni park Brijuni: arhipelag tirkiznog mora, dinosaurusi i Titova rezidencija
Samo desetak kilometara severno od Pule, naspram ribarskog naselja Fažana, pruža se čuveni arhipelag Brijuni sastavljen od četrnaest ostrva i otočića, proglašen nacionalnim parkom 1983. godine. Najveće ostrvo, Veliki Brijun, predstavlja fascinantan spoj burne istorije, arheologije i egzotične prirode. Na ostrvu su pronađeni preko dve stotine otisaka stopala dinosaurusa iz doba krede, kao i ostaci grandiozne rimske ladanjske vile u uvali Verige sa termama i hramovima.
Krajem 19. veka austrijski industrijalac Paul Kupelvajzer kupio je malarična ostrva i uz pomoć slavnog mikrobiologa Roberta Koha iskorenio malariju, pretvorivši Brijune u najprestižnije mondensko lečilište evropske aristokratije sa golf terenima, polo klubom i luksuznim hotelima. Nakon Drugog svetskog rata Brijuni postaju zvanična letnja rezidencija jugoslovenskog predsednika Josipa Broza Tita, gde je Tito provodio do šest meseci godišnje i primio preko stotinu svetskih državnika, krunisanih glava i filmskih zvezda (od Čerčila, Nasera i Nehrua do Sofije Loren, Elizabet Tejlor i Ričarda Bartona).
Na severnom delu Velikog Brijuna nalazi se prostrani Safari park, gde na otvorenim livadama pored mora žive potomci životinja koje su svetski lideri poklanjali Titu: slonica Lanka (dar Indire Gandi), zebre, ljame, somalijske ovce i autohtoni istarski boškarin. Obilazak ostrva turističkim električnim vozićem ili iznajmljenim električnim automobilima pruža jedinstven i opuštajući doživljaj.
Zaštićeni pejzaž Rt Kamenjak: divlje uvale, skokovi sa litica i Safari bar
Na najjužnijem vrhu istarskog poluostrva, u opštini Premantura na petnaestak kilometara od Pule, prostire se rt Kamenjak (Donji Kamenjak) — područje izuzetne prirodne lepote pod strogom zaštitom države. Kamenjak je uski, devet kilometara dugačak kraški poluotok koga zapljuskuje kristalno bistro more neverovatne tirkizne i modre boje, oivičen sa više od trideset divljih uvala, peščano-šljunkovitih plaža i ravnih kamenih ploča pogodnih za sunčanje.
Kamenjak je svetski poznat među avanturistima po dramatičnim krečnjačkim liticama u uvalama Mala i Velika Kolombarica, koje se uzdižu i do petnaest metara iznad vode i predstavljaju kultno mesto za skokove u more i istraživanje morskih podvodnih pećina. Zbog stalnih i povoljnih vetrova (maestrala i bure), uvala Polje i kanal između Kamenjaka i svetionika Porer omiljena su destinacija za windsurfing i kitesurfing na Jadranu.
Kultno mesto na samom vrhu rta jeste Safari bar — nesvakidašnji ugostiteljski objekat potpuno skriven u gustoj trsci i bambusu, sa stolovima od balvana, divovskim drvenim ljuljaškama i vidikovcem sa koga se pruža pogled na otvoreno more i ostrvo Fenoliga gde su sačuvane stope dinosaurusa. Ulazak automobilom na Kamenjak se naplaćuje tokom letnje sezone, dok je za pešake i bicikliste ulaz potpuno besplatan.
Kulturna prestonica: Pulski filmski festival pod zvezdama i svetleći divovi Uljanika
Pula leti pulsira posebnom umetničkom energijom. Kruna kulturnog života jeste Festival igranog filma u Puli (Pulski filmski festival), najstariji nacionalni filmski festival u regionu, koji se u kontinuitetu održava od 1954. godine. Gledanje filmskih premijera u drevnoj Areni, sedeći na kamenim tribinama pod vedrim zvezdanim nebom dok morski povetarac donosi miris soli, predstavlja jedan od najspektakularnijih filmskih doživljaja na planeti.
Moderni vizuelni simbol grada jesu „Svetleći divovi” (Lighting Giants) — osam velikih brodogradilišnih dizalica istorijskog brodogradilišta Uljanik na ostrvcu u pulskom zalivu. Slavni dizajner svetla Din Skira kreirao je sofisticirani kompjuterski sistem LED rasvete sa preko šesnaest hiljada boja koji svake večeri osvetljava čelične dizalice sinhronizovanim svetlosnim koreografijama, pretvarajući industrijsko nasleđe u fascinantnu modernu svetlosnu instalaciju.
Pula takođe neguje uspomenu na slavnog irskog pisca Džejmsa Džojsa (James Joyce), koji je od oktobra 1904. do marta 1905. godine živeo u Puli radeći kao profesor engleskog jezika u školi Berlitz za austrougarske pomorske oficire. Danas se na trgu Portarata pored Slavoluka Sergijevaca nalazi Džojsov bronzani spomenik koji sedi za stolom kafea „Uliks”.
Istarska trpeza: autohtoni boškarin, pljukanci, maneštra i teran
Gastronomija Pule i južne Istre nudi vrhunski spoj morskih plodova i bogatog težačkog nasleđa unutrašnjosti poluostrva. Specijalitet koji obavezno treba probati jeste jelo od istarskog boškarina — autohtonog dugorogog govečeta čije se meso priprema kao sporo kuvani gulaš ili karpaćo sa aromatičnim travama. Gulaš od boškarina se tradicionalno poslužuje uz domaće pljukance ili fuže — ručno valjanu testeninu pripremljenu od brašna, vode i jaja.
Na morskom meniju dominira sveža divlja riba (romb, orada, brancin), salata od jadranske hobotnice, brodet sa mekim kukuruznim žgancima i istarska maneštra — gusta čorba od pasulja, krompira i kukuruza (bobići) obogaćena suvim svinjskim rebrima i peštom od slanine, belog luka i peršuna.
Sva ova raskošna jela prate autohtona istarska vina. Kralj belih vina je mineralna, osvežavajuća istarska malvazija sa notama bagrema i citrusa, dok je među crnim vinima neprikosnoven istarski teran — moćno, tamnorubin vino bogato taninima, gvožđem i kiselinama sa prepoznatljivim aromama šumskog voća i bibera, koje savršeno parira pršutu i zrelim sirevima.
